Veldeke Limburg en de Krînk Wieert

De vereîniging Veldeke Limburg és opgerichtj in 1926 mét as doelstélling ‘t instândhaoje en bevordere vanne Limburgse dialecte en volkscultuur. In Nederlands en Bêls Limburg zeen 11 plaatselike kringe actief um di-j doelstélling uut te veure. De vereîniging és geneumdj nao de aodst bekindje dialectdichter: Hendrik van Veldeke, woeëvan stândbieëldje staon in Mestreecht en Hasseltj. Eins per jaor keumtj e prachtig Jaorbook uut mét allerlej artikele roond dialect en volkscultuur.

Krînk Wieert

Inne jaore 70 woeërte inne hieël provincie plaatselike kringe opgerichtj di-j zelfstendjig aktiviteite koste opzétte. Op zich logisch umdetter hieël groeëte verschille tösse alle regionaal dialecte zeen di-j haost neet centraal aan te steure zeen. Op völ plaatse és toen ouch haard gewêrktj aan woeërdebeuk vör de eîge dialecte.

De krînk Wieërt és opgerichtj in 1978 doeër e paar rasechte Wieërtenare woeëvan de name noow nog naoklînke, zoeëwi-j mr. Stan Smeets, Joke van der Velden, Baerke Adriaens en aod-stadsarchivaris Jan Henkens. As ‘hoêsmêrk’ és toen gekoeëze vör d’n Umbelder, de léste stadsumreuper van Wieërt. Hieël vör de hând ligkendj, want Veldeke wiltj noow wul neet drek ’t noets mer toch zieëker wul ’t dialect uutdrage nao ’t vôlk.

D’r és vanaaf ‘t begîn enthousiast begónne mét ‘t verzamele van dialectmateriaol, zoeëwi-j (spraek)wuuërd, beejname, verhaole en gedichte. Al in 1979, dus kort nao de oprichting, kwoom ‘t ieërste bukske uut ónger d’n titel “Verhäölkes en Gedichtjes oet ‘t Wieërter lând”, in 1981 gevolgdj doeër de uutgaaf “Name en Gezagdjes oet ‘t Wieërter lând”. Dao-in zeen alle toen verzameldje spraekwuuërd, beejname, straotname, enz., uut Wieërt en Ni-jwieërt opgenoeëme.

De mejwêrking vanne regionaal pörs woor boetegewoeën. Métte inbring vanne ras-Wieërtenare: Piet Hermans, Jo van der Velden en Stan Smeets kos d’r jaorelânk eder waek ’n dialectrubriek gevöldj waere, ieërst in ’t Kanton Wieërt, later in De Trompetter.

Indj jaore 70 és ‘n deskundige kemissie begónne mét ‘n megaklus, namelik de samestélling van ‘t ‘Wieërtlands Woeërdebook’. Det és as losbladig book in drej fases uutgegaeve vanaaf 1983. In 1998 kwoom ‘n totaal herzeen en aangevöldje versie van ‘t ‘Wieërtlands Woeërdebook’ uut, ingeboonge in ‘ne sjieke umslaag.

Ouch oeëver ânger thema’s kwome d’r publicaties, zoeëwi-j in 2001 e ‘Straotnamebook’ mét historische achtergroondgegaeves van alle straotname in Wieërt. Beej ’t zulvere jubileum in 2003 kwoom d’r e schoeën vuuërlaesbukske uut mét ‘Wichterverhäölkes’ en in 2009 és ’t groeët spraekwoeërdebook ‘Schoeën gezagdj!’ uutgebrachtj.

In 2013 verschieën Zoeë kalle vae, oeëzen ieërste woeërdeliêst. Mét Waat ‘ne kâl (2018) prizzentieërdje vae ‘n aangepaszje èn uutgebrédje uutgaaf van ‘t spraekwoeërdebook.

De léste ‘aanwinst’ és de uutgebrédje woeërdeliêst van ’t Wieërtlands dae ónger d’n titel ‘Nog neet uutgekaldj’  in juli 2023 és verschieëne.

Ónger de knop Oeës beuk vingdje uutgebrédjer beschriêvinge van alle beuk.

De krînk Wieërt goof zelf ’n tiêdschrift uut ónger de naam: ’t Trûmperke. Det verschieën twieë kieër per jaor en dao-in stônge gedichte, korte verhäölkes en noets uutte krînk Wieërt. ’t Ieërste Trûmperke verschieën in december 2007 en ’t léste exemplaar woeërt uutgebrachtj in 2023. Via de modern media (website, social media en oeëze noetsbreef) kinne vae uch noow völ rapper informieëre oeëver waatter gebuuërdj és.