Noeëtedöpke

Noeëtedöpke

Spelling van ’t Wieërtlands in ‘t kort

In ’t Wieërtlands kinne vae de volgendje dialectvariânte: Wieërts (ouch wul Stadwieërts geneumdj), de Boeteni-jje, Ni-jwieërts en Ospels ( W, B, N en O ). Woeë det noeëdig és, zeen de verschille in ’t oongerstaondje aangegaeve.

Oeëverzicht vanne teîkes di-j in ’t Wieërtlands gebroêktj kunne waere.

  1. Klînkers

 

Korte klînkers Lang klînkers
gewoeën gewoeën
* a  bats, dabbe, kalle, mang * a  / aa  make, water / kaart, saap
* e  bel, herst, mes, tes  * e  / ee eder(eîn), BNO: zeve, beer, zeen
*é  (W,B) wi-j in béd, gezét, vés, zégke * ae  gaer, laeve, , maete, waers
* è  klemtoeënteîke * ao  haok, paol, schaop, straot
* i   indj, kits, mins, ris äö  bäöke, häök, päöl, schäöp
* o  bos, krolle, rosse, sop * o  / oo  moge, ore / stool, voot
* ó  bóks, hóng, kóffe, slóf * äö  bäöke, häök, päöl, schäöp
* ö  bös, plökke, pöt(je), völ
 * u  klumme, lup, stum, zundj                   * u  bure (naober), glure, kure, ule
* eu  keul, meug, steur, zeut
* ie begien, kieke,stiek(e)
* oe  boete, goeze, moel, noets
* uu buul, muus(ke),plevuus,

 

sleîptoeën(ig) geréktj
* â  ânger, bândj (NO), hând, kâl * aâ  blaâk, daâg, gaâles, schaâp
* ê  Bêls, gewêldj, vêl, wêrke * eê  deêp, feêp, geêlis, scheêm (BNO)
* î  blînke, dînke, înkel, pîn * eû  BNO: deûr, kneûk, neûge
* ô bôl, bedôrve, ôrgel * iê  altiêd, kniên, kriêge, viêf
* û gûns, hûmme, slûm, trûmpe * oê broêd (bruid), hoês, sloête, voêst
* oô  gedoôts, BNO: hoôf, stroôt, zoôn

   NO: hoôndj, hoônger, joônk

* uû  bruûdje, duûvel, struûk, vuûst

Schrieftj noeët(s) aa ee, oo, uu as det vanuut ‘t Nederlands fout és; dus: betale, grave,make, moge, ore, zoge, eder(eîn), (n)eme(s), zeve (BNO), bude, kure, kuze.

  1. Klînkers mét naoslaag

Vae kinne 3 groepe klînkers mét naoslaag:

Groep 1

* ieë bieëldj, fieëst, ieërst, schieëm (W)
* oeë broeëd (brood), gewoeën, schoeën, woeëne
* uuë bruuëdje (broodje), duuër, knuuëk, muuële

Groep 2

gewoeën

* aj ajje, waat zajje, det dajje mer als je/jullie, wat zei je, dat dacht je maar
* aaj (ich) haaj, laaj, slaaj, vlaaj(e) (ik) had, lade, sla, vlaai(en)
* aej baeje (ich baej), gaeje, knaeje, traej bidden (ik bid), uitdunnen, kneden, traptrede
* aoj aoj(e), haoje (ich haoj), kaoj, schaoj oud(e), houden (ik hou), koude, grendel
*äöj dräöj, kammeräöj, näöj, schäöj draden, kameraden, naden, grendels
* ej krej, tej, mejje, wejje kraai, taai, maaien, waaien
* eej heejbeej (WB), reej(e), sneej (BNO) hierbij, reden(en), slee, snee
* euj heuje, meujmeuj, speuje, zeuj (be)hoeden, bemoeial, haasten/spoeden, zij
*ieëj bestieëje, gelieëje, rieëje(ne), twieëje besteden, geleden, reden(en), tweetjes
* i-j bli-j, ri-jje, sni-jje, wi-j blij, rijden, snijden, hoe
*oeëj  foeëj, koeëj, roeëj(e), stroeëj fooi, kooi, rood/rode, stro
* oj kojje, mojje, ojje, tojje kom je, mocht je, of je, tot je
* ooj êrmooj, gooj(e), Rooj  armoede, goed(e), Stramproy,
* ui-j bui-j, lui-j minse, pui-j, rui-j              bui, luie mensen, pui, rui
* uj bluj(je), kuj, luj, mansluj bloei(en), koeien, lui/lieden, mannen
*uuëj  buuëj, nuuëje, puuëj, vluuëj boten, uitnodigen, poten, vlooien

 

geréktj

* êj NO: bezêj, bezwêj, drêj nuchter verstand/besef, drukte, draai
* eî-j WB: bezeî-j, bezweî-j, dreÎ-j nuchter verstand/besef, drukte, draai
* î-j bî-j / hî-j (NO), vrî-j bij/hier, vrij
* uî-j luî-j zeen, op z’n nuî-j, truî-j lui zijn, op z’n donder, trui

 

Groep 3

* aw blaw, flaw, gaw, vraw blauw, flauw, gauw, vrouw
* ieëw ieëw, lieëw, mieëw, schrieëw eeuw, leeuw, meeuw, schreeuw
* ow dowwe, kow, , tow, now duwen, koe, luiden, dicht, nieuw
*oôw   NO doôw, noôw, roôw, schoôw toen, nu, ruw, schuw
* oow noow, roow nu, ruw

 

 

  1. Twieëklânke

gewoeën

* au mauwe, nauw, paus, saus miauwen, precies/eng, paus, saus
* ei bein, eiskout, heivers, stein benen, ijsje/ijsco, huiswaarts, stenen
* ou doufpot, mouf, oug, ougst doofpot, stof, oog, oogst
* ui buize, hui (N), huit, uigske stevig drinken, vandaag, hoofd, oogje

Opmêrking:

*Keesj in principe vör ei en neet vör ij, behâlve as ’t Nederlands ij hieët.

*Keesj in principe vör ou en neet vör au, behâlve as ’t Nederlands au hieët;

sleîptoeën(ig)/geréktj

*  beîn, heîs, keîme, zeîp been, hees, kammen, zeep
* doûf, droûm, loûf, oûge doof,droom, loof, ogen
* duîles, huîps, gluîve, snuîk(e) wildebras, heel veel, geloven, snoep(en)

 

  1. Mejklînkers

De mejklînkers zeen wi-j in ‘t Nederlands.

Ve kinne wul e paar bezûndjer gevalle:

* dj aendje, gruuëdje, huuërdje, lingdje, vuuërbieëldje
* tj baantj, gaantj, gruuëtje, hingtj, tjeh
* gk bagke, ligke, mögke, rögke, zégke
* sj bieësje, börsj, goesj , sjelot, sjoepe;
* zj goeszje (gooide), zjem, zjendêrm, zjiep, zjuust;

 

  1. t of d op ‘t indj van wuuërd

As e woeërd in ‘t Nederlands op ‘t indj ‘n d hieët, blieftj di-j in ‘t Wieërtlands bewaardj ouch as di-j d gevolgdj wurtj doeër ‘n j.

As in ‘t Nederlands geîn vergeliêkbaar woeërd mét d vuuërkeumtj, dan schriefdje altiêd ‘n t, want di-j klînktj/huuërdje dao dan ouch.

Dus: bieëldj, hoond, lând, tând, naeve baantj (beemd), gaantj (lang meisje), kântj (NO), maegtje (meisje).

  1. Lieënwuuërd / internationaal wuuërd

Dieës wuuërd waere zoeë völ muuëgelik in de internationaal spelling geschrieëve, dus:  computer, chatte, maile. Laotj uch beej dit soeërt wuuërd neet verleî-je tot fonetisch schriêve
mieërt 2018

drs. Jan Feijen

 

Spruuëk
vanne maondj:

Dae zich totte baas kieërtj, weurtj vanne knecht neet beschieëte

Laat het oplossen van problemen aan deskundigen over

Oeës beuk

Persuuënlik contact

Sikkertariaat Veldeke Wieërt
Beatrixlaan 52
6006 AK Weert
0495-537790
info@veldekewieert.nl

1474847591_square-facebook

Pârtners:
Veldeke Limburg